دانشگاه کردستان زیست سیاست و توسعه 3092-6866 2 1 2026 03 21 Explaining Environmental Protection Behaviors Based on Environmental Attitudes, Awareness, Environmental Norms, and Cultural Consumption under Facilitating Conditions. (A Case Study of Sanandaj and Kirkuk) تبیین رفتارهای حفاظت از محیط زیست بر اساس نگرش، آگاهی و هنجارهای محیط‌زیستی و مصرف فرهنگی در شرایط تسهیل‌گر (مطالعه موردی: سنندج و کرکوک) 64374 10.22034/jbpd.2026.145367.1033 FA هردی غازی تیفور بیبانی گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. لقمان امامقلی استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران سعید خانی دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2026 01 26 This study aimed to explain the factors influencing pro-environmental behaviors and to address the question of how intra-individual, interpersonal, and supra-individual factors affect citizens’ environmental behaviors in the cities of Sanandaj and Kirkuk, and through what mechanisms. The theoretical framework draws on an integrated perspective combining social psychology and sociology, emphasizing the role of environmental awareness and attitudes (intra-individual level), social norms and cultural consumption (interpersonal level), and facilitating conditions (supra-individual level) in shaping behavior. The research employed a quantitative survey method, and data were collected from citizens of Sanandaj and Kirkuk. Descriptive findings indicated that citizens of Sanandaj demonstrate higher levels of environmental awareness and pro-environmental behaviors, while environmental attitudes are positive and relatively homogeneous in both cities. Correlation results show that environmental awareness and attitudes have a positive effect on pro-environmental behaviors, and social norms also exert a positive but relatively limited and statistically significant influence. In contrast, cultural consumption may have a non-aligned effect if it lacks environmentally oriented content. Furthermore, facilitating conditions play a significant moderating role in strengthening or weakening the relationship between awareness and attitudes and actual behavior; in the absence of adequate infrastructure, the translation of positive attitudes into practical action is constrained. Overall, the findings suggest that pro-environmental behavior is the outcome of multi-level interactions, and effective policymaking in this field requires an integrated approach based on targeted education, reinforcement of social norms, and the development of supportive infrastructure. این پژوهش با هدف تبیین عوامل مؤثر بر رفتارهای حفاظت از محیط زیست و پاسخ به این سؤال انجام شد که عوامل درون‌فردی، میان‌فردی و فرافردی چگونه و با چه سازوکاری رفتارهای محیط‌زیستی شهروندان را در شهرهای سنندج و کرکوک تحت تأثیر قرار می‌دهند؟ چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر تلفیقی از رویکردهای روان‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی است که بر نقش آگاهی و نگرش (سطح درون‌فردی)، هنجارهای اجتماعی و مصرف فرهنگی (سطح میان‌فردی) و شرایط تسهیل‌گر (سطح فرافردی) در شکل‌دهی رفتار تأکید دارند. پژوهش به روش کمی و با استفاده از پیمایش انجام شد و داده‌ها از شهروندان دو شهر سنندج و کرکوک گردآوری شدند. یافته‌های توصیفی نشان داد شهروندان سنندج از سطح بالاتری از آگاهی و رفتارهای محیط‌زیستی برخوردارند، در حالی که نگرش محیط‌زیستی در هر دو شهر مثبت و نسبتاً همگن است. نتایج همبستگی حاکی از آن است که آگاهی و نگرش محیط‌زیستی دارای اثر مثبت بر رفتارهای محیط‌زیستی هستند و هنجارهای اجتماعی نیز اثری مثبت اما محدود و معنادار دارد. در مقابل، مصرف فرهنگی در صورت فقدان جهت‌گیری محتوایی محیط‌زیستی می‌تواند اثری غیرهمسو نشان دهد. همچنین شرایط تسهیل‌گر نقش تعدیل‌گر معناداری در تقویت یا تضعیف رابطه آگاهی و نگرش با رفتار ایفا می‌کند، به‌گونه‌ای که در غیاب زیرساخت‌ها، تبدیل نگرش‌های مثبت به کنش عملی با محدودیت مواجه می‌شود. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که رفتارهای حفاظت از محیط زیست حاصل تعامل چندسطحی بوده و سیاست‌گذاری مؤثر در این حوزه مستلزم رویکردی یکپارچه مبتنی بر آموزش هدفمند، تقویت هنجارهای اجتماعی و توسعه زیرساخت‌های حمایتی است.